پاییزهای وارونه ایران/ بررسی پدیده «وارونگی هوا» در آستانه رسیدن به نیمه دوم سال

پاییز و زمستان مدت هاست که به دلیل پدیده ای به نام «وارونگی هوا» دیگر آن پاییز و زمستان دهه های قبل نیست. شرایط آب و هوا در سال های بعد اگر به همین منوال پیش برود شرایط اسفباری خواهد بود، ریزگردها در سطح زمین جاری شده و سیل‌های مخرب به راه می افتد. در سال های گذشته دولت ها تقریبا اقدام خاصی برای حل مشکل آلودگی هوا نکرده و ناوگان اتوبوسرانی و تاکسیرانی از فرسودگی رنج می برند به طوری که این بخش در آستانه وضعیت قرمز قرار دارد.

پایگاه خبری محیط بان دماوند(DEWNA): به نقل از روزنامه قانون: آخرین ماه تابستانی نیز در حال گذر است و به پاییز نزدیک می شویم. افراد زیادی هستند که این فصل را دوست دارند و از حالا برای آمدنش لحظه شماری می کنند. با این حال، پاییز و زمستان مدت‌هاست که به دلیل پدیده ای به نام «وارونگی هوا» دیگر آن پاییز و زمستان دهه‌های قبل نیست. حالا این فصل برای عده ای به دلیل آلودگی هوا، تنگی نفس و بیماری های قلبی و تنفسی و غیره به کابوس تبدیل شده است و خیلی از ایرانیان، در این فصل ها عزیزان خود را به دلیل آلودگی هوا از دست داده اند. ایران، شانزدهمین کشور جهان در تلفات آلودگی هواست که طبق آخرین آمارها سالانه بالغ بر ۲۶ هزار نفر در آن در اثر آلودگی هوا می میرند. آمارهای جهانی نشان می دهد که مرگ‌ ناشی از آلودگی هوا در ایران از ١٧‌هزار نفر در ‌سال ١٩٩٠ به بیش از ٢١‌هزار نفر در ‌سال ٢٠١٣ افزایش یافت و هزینه های مقابله با آثار آن در ایران معادل ٢,٣‌درصد تولید ناخالص داخلی برآورد شده است. به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر هرساله ۳۴ نفر در ایران در اثر آلودگی هوا جان خود را از دست می‌دهند و این در حالی است که ما هر سال می دانیم در نیمه دوم سال با وارونگی هوا مواجهیم اما نه مسئولان تلاشی برای مقابله با آن می کنند و نه مردم انتظاری دارند. گویا عادت شده که در نیمه دوم سال از شرایط به تنگ بیاییم و در نیمه اول، این سختی ها را فراموش کنیم.

سیل های مخرب، نتیجه تداوم وارونگی هوا

در شهرهای بزرگ در نیمه دوم سال، پدیده وارونگی هوا یا اینورژن رخ می دهد؛ پدیده ای که در آن برخلاف حالت طبیعی با افزایش ارتفاع ،دما نیز زیاد می شود و در این شرایط درجه حرارت پایین جو کمتر از طبقه فوقانی است، در نتیجه در شهرهای بزرگ وارونگی هوا اتفاق می افتد و سبب آلودگی هوا می شود. به گفته کارشناسان، از عوامل تاثیرگذار بر روند وارونگی یا اینورژن می توان از وجود هوای سرد و خشک که باعث جذب تشعشع حرارت زمین می شود، آسمان صاف و بدون ابر که عمل تشعشع را سرعت می بخشد و هوای آرام و بدون باد که باعث عدم تداخل هوای سرد و گرم شود، نام برد. بیشتر آلاینده های هوا مانند دود اگزوز خودروها، گاز و دود صنایع و معادن و …هنگامی که رها می شوند، گرم‌تر از هوای اطراف خود بوده و به دلیل اینکه هوای گرم به اندازه هوای سرد متراکم نیست، گازهای آلوده گرم بالا می روند و در لایه های سرد بالاتر پخش می‌شوند بنابراین هنگامی که وارونگی گرمایی رخ می دهد، یک لایه هوای گرم روی یک لایه هوای سرد قرار می‌گیرد. گازهای آلوده گرم فقط تا زمانی که به لایه هوای گرم برسند، بالا می روند. معضل آلودگی هوای پایتخت حداقل در یک دهه گذشته بسیار مورد توجه بوده و اقداماتی مانند افزایش محدوده اضطرار، طرح زوج و فرد، معاینه فنی خودروها، تعطیلی ادارات، آبپاشی، نصب فن و پنکه و … برای کنترل و کاهش آن صورت گرفته که به جرات می توان گفت تمامی این طرح ها ناموفق بوده و مشکل همچنان به قوت خود باقی است و این معضل همچنان سلامت شهروندان تهرانی را تهدید می‌کند. بهروز دهزاد، کارشناس محیط‌زیست در گفت و گو با «قانون» می گوید که بحث آلودگی هوا بیش از ۵٠سال است که در کشور وجود دارد و همواره در این مدت افرادی که صلاحیت رسیدگی به این امور را نداشته یا دغدغه رانت های خود را داشتند در رأس این امور قرار گرفته اند. مردم هم عادت کرده اند و از مسئولان درخواست حقیقی برای رفع این معضل ندارند. به همین دلیل است که برخی از مسئولان بی آنکه کاری از پیش ببرند، تنها جیب خود را پر کرده اند و هیچ مطالعه یا تحقیقی از آن‌ها منتشر نشده است چه برسد به راهکارهای اساسی. اسماعیل کهرم، فعال و کارشناس محیط زیست به «قانون» می گوید که شرایط آب و هوا در سال های بعد اگر به همین منوال پیش برود شرایط اسفباری خواهد بود.این پدیده، پوشیده شدن سطح زمین از ذرات ریزی است که به‌مثابه لایه‌ای همچون نایلون عمل می‌کند و سطح نفوذپذیر خاک را به‌شدت کاهش می‌دهد، درنتیجه، هم آب‌های ناشی از بارندگی و هم روان‌آب‌ها نمی‌توانند به زمین نفوذ کرده و به سفره‌های آب زیرزمینی بپیوندند؛ در این شرایط، ریزگردها در سطح زمین جاری شده و موجب به وقوع پیوستن سیل‌های مخرب و فاجعه‌باری می‌شوند.

عوامل اصلی تشدید آلودگی هوا

«نشست هوای سرد در نزدیک زمین، علت اصلی تشدید آلودگی هوا در تهران است»؛ این را «مجید آزادی» مدیر گروه پژوهشی هواشناسی دینامکی و هم دیدی پژوهشکده هواشناسی می گوید ومعتقد است تشدید آلودگی هوا دلایل مختلفی دارد که نشست هوای سرد در نزدیک زمین در فصول سرد سال یکی از دلایل اصلی آن است. معمولا در فصل پاییز و زمستان که هوا سرد می شود پدیده نشست هوای سرد در سطح زمین رخ می دهد و اگر دراین حالت، حرکت صعودی هوا وجود نداشته باشد، آلاینده های موجود در هوا در مجاورت سطح زمین حبس خواهند شد. آزادی در خصوص دلایل تشدید آلودگی در مناطق مختلف از جمله تهران گفت: برخی مناطق دنیا از نظر شرایط اقلیمی، ‌ناهمواری و جغرافیایی، مستعد افزایش آلودگی و حبس آن هستند که تهران نیز شامل این مناطق می شود. آزادی اظهار داشت: یکی از سازوکارهای طبیعی کاهش آلودگی هوا در تهران وزش بادهای کوه به دشت است ،‌یعنی زمانی که این پدیده رخ می دهد بادهایی از سمت کوه به سمت شهر می وزد و آلودگی را تخلیه می کند، اما به نظر می رسد ساختمان‌های بلندی که ساخته شده تغییراتی دراین ساز و کار ایجاد کرده است و احتمالا مانع تخلیه آلودگی می‌شود. ولی راه حل اصلی و نهایی برای جلوگیری از این پدیده ، کاهش آلایندگی توسط کارخانجات و خودروهاست. بی‌شک ترافیک وسایل نقلیه موتوری و سیستم‌های گرمایشی خانگی، بزرگ‌ترین عوامل آلودگی هوا در شهرها به شمار می‌روند. به خصوص، وسایل نقلیه به سبب سطح بالای انتشار مواد آلاینده آن‌ها در محیط‌های با ترافیک سنگین، نقش مرکزی در وضعیت نامناسب هوای شهرهای بزرگ ایفا می‌کنند.

مسئولان ناتوان

نگاهی به وضعیت آلودگی هوا و استمرار آن در سال های مختلف نشان می دهد مسئولان در ارائه راهکار مناسب و کارشناسی شده برای حل این معضل تاکنون ناتوان بوده و به نظر می رسد برای سال جاری نیز نتوانند کاری از پیش برده و آلودگی را کاهش دهند. بنابر پژوهش‌ انجام شده توسط آژانس ژاپنی «جایکا» در سال ١٣٨٧، بیشترین آلاینده‌های هوای تهران مربوط به اکسیدهای گوگرد و بعد از آن، اکسیدهای نیتروژن، منواکسیدکربن و هیدروکربن‌های سوخته نشده است. به این ارقام باید ذرات لاستیک و آزبست لنت ترمزها را اضافه کرد. البته بیش از ۸۰۰ هزار واحد صنعتی مستقر در تهران هم سهم بزرگی در آلودگی این شهر دارند، اما ۸۸ درصد آلودگی هوای تهران ناشی از آلایندگی وسایل نقلیه است. بسیاری از خودروهای تولید داخلی، با اینکه نو هستند، از استانداردهای لازم برخوردار نبوده و بر میزان آلاینده ها می افزایند. در سال های گذشته، دولت ها تقریبا اقدام خاصی برای حل مشکل آلودگی هوا نکرده و ناوگان اتوبوسرانی و تاکسیرانی از فرسودگی رنج می برند به طوری که به گفته پیمان سنندجی، مدیرعامل شرکت اتوبوسرانی تهران، وضعیت این بخش در آستانه وضعیت قرمز قرار دارد و بحرانی است، زیرا ناوگان اتوبوسرانی تهران، حدود ۶۵۰۰ اتوبوس دارد که ۲۹۰۰ اتوبوس سن بالای ۸ سال دارند. ۲۱۰۰ اتوبوس بالای ۶ سال، ۱۲۴۰ اتوبوس با سن یک تا ۵ سال و ۲۰۰ اتوبوس زیر یک سال هستند و بر اساس این آمار، حدود ۳هزار اتوبوس ناوگان تهران سن فرسودگی را رد کرده‌اند اما در ۶ سال گذشته دولت سهم خود در نوسازی این ناوگان را نپرداخته است. ناوگان تاکسیرانی نیز وضعیت بهتری ندارد و از ۷۸ هزار دستگاه تاکسی موجود در پایتخت ۱۷هزار دستگاه فرسوده بوده و باید تعویض شود. فرسودگی تاکسیرانی را می توان مشکل بزرگی برای پایتخت دانست زیرا در تهران روزانه ۱۸میلیون سفر انجام می شود که ۳.۶میلیون سفر سهم این ناوگان است که باتوجه به فرسودگی بخش عمده ای از این ناوگان باید گفت هرروز ۷۲۰هزار نفر از این تاکسی‌ها استفاده می کنند که به حتم با دیدن وضعیت نامطلوب آن‌ها به فکر استفاده از خودروی شخصی می افتند. با توجه به سهم عمده خودروها در آلودگی هوا متاسفانه دولت تاکنون نتوانسته به وظایف قانونی خود در زمینه تقویت ناوگان حمل و نقل عمومی عمل کند و سهم خود را بپردازد بنابراین شهروندان ترجیح می دهند به جای استفاده از اتوبوس ها و تاکسی های فرسوده با خودروی شخصی در شهر تردد کنند که به این صورت بر میزان آلودگی نیز افزوده می شود.

You May Also Like

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

ثابت کنید که ربات نیستید: *